Szpic niemiecki — wszystko, co musisz wiedzieć o rasie

Szpic niemiecki to jedna z najstarszych ras psów w Europie — pierwotny typ, z którego wywodzi się cała grupa europejskich szpiców, uznawana przez Międzynarodową Federację Kynologiczną (FCI). Jego lisia mordka, sztywno stojące uszy i bogata, odstająca sierść sprawiają, że trudno go pomylić z jakąkolwiek inną rasą. Wzorzec FCI wyróżnia pięć odmian wielkości; ta karta opisuje cztery większe — wilczą, dużą, średnią i małą, o pomeranianie piszemy osobno, w dedykowanej karcie rasy. W sklepie Piesław na co dzień dobieramy akcesoria RAGI oraz karmy i przysmaki Syta Micha także dla psów o gęstej, podwójnej sierści, więc temat pielęgnacji szpiców znamy od podszewki.

Szpic niemiecki — dane rasy w pigułce

Usposobienie i charakter szpica niemieckiego

Osobowość

Wszystkie cztery większe odmiany szpica niemieckiego łączy podobny temperament — różni je rozmiar, nie charakter. To pies inteligentny, bystry i łatwy w szkoleniu, choć bywa uparty na swój sposób. Silnie przywiązuje się do rodziny, dlatego długie godziny w samotności znosi przeciętnie — potrafi szczekać albo szukać zajęcia na własną rękę. Cechą wyróżniającą szpica niemieckiego jest wyraźna nieufność wobec obcych, co czyni go znakomitym stróżem — duża odmiana sprawdza się jako pies podwórzowy, a wilczy szpic ma za sobą wielowiekową historię psa stróżującego na holenderskich barkach rzecznych.

Dla kogo jest ta rasa? Szpic niemiecki dobrze sprawdza się w rodzinach, które mają dla niego czas i chcą zrównoważonego, czujnego towarzysza — niekoniecznie sportowca, ale zdecydowanie psa, który chce uczestniczyć w życiu domowników.

Szczekliwość

Ta sama czujność, która czyni szpica dobrym stróżem, oznacza też, że bywa on szczekliwy — reaguje głosem na dzwonek, kroki za oknem czy nieznajomego psa. Szczekanie jest u tej rasy naturalną konsekwencją charakteru, nie wynikiem złego wychowania, dlatego trening ograniczający nadmierną wokalizację warto zacząć od pierwszych tygodni w domu, zanim nawyk się utrwali.

Podejście do dzieci

Przy dobrej socjalizacji od szczenięcia szpic niemiecki dogaduje się z dziećmi i bywa oddanym, rodzinnym psem. Warto jednak uczyć młodsze dzieci spokojnego obchodzenia się z psem — szpic, jak każda rasa czujna i skłonna do szczekania, może źle reagować na gwałtowne, głośne zabawy czy ciągnięcie za sierść. Kontakt małych dzieci z psem najlepiej odbywa się pod okiem dorosłego.

Podejście do innych psów i zwierząt

Socjalizowany od szczenięcia szpic niemiecki zwykle dogaduje się z innymi psami domowymi, choć wobec obcych psów na spacerze bywa zdystansowany i uparty. Z kotami i innymi zwierzętami, z którymi dorasta od małego, zazwyczaj żyje w zgodzie; nieznane, ruchliwe zwierzęta mogą wzbudzać jego czujność i głosowe reakcje.

Stosunek do obcych

Szpic niemiecki jest wobec obcych z zasady rezerwowy i podejrzliwy — to jedna z najbardziej charakterystycznych cech rasy, wynikająca wprost z jej stróżującej historii. Nieznajomym sygnalizuje obecność głosem, a przy braku wczesnej socjalizacji bywa nadmiernie nieufny lub lękliwy. Regularny kontakt z różnymi ludźmi od pierwszych miesięcy życia pomaga utrzymać tę czujność w zdrowych granicach.

Charakter i szkolenie w praktyce

Szpic niemiecki uczy się szybko — problem w tym, że równie szybko uczy się rzeczy, których nie chcemy utrwalać. Jeśli szczekanie pod drzwiami raz przyniosło efekt, pies zapamięta to jako skuteczną strategię na długo. Szkolenie tej rasy to w praktyce przede wszystkim konsekwentne zarządzanie tym, co się psu „opłaca” — nie jednorazowy kurs posłuszeństwa.

Największym wyzwaniem jest zwykle ograniczenie szczekania oraz oswojenie wrodzonej nieufności wobec obcych, tak by nie przerodziła się w lękliwość lub nadmierną obronność. Sprawdza się praca krótkimi, częstymi sesjami oparta na pozytywnym wzmocnieniu — szpic źle reaguje na metody siłowe, tracąc przy nich pewność siebie zamiast zyskiwać posłuszeństwo. Komendę przerywającą szczekanie warto uczyć od pierwszych tygodni w domu, a szczenię systematycznie, bez presji, przyzwyczajać do gości i nowych sytuacji.

Dla kogo TAK: dla osób, które chcą czujnego towarzysza i mają czas na cierpliwą socjalizację od szczenięcia; dla rodzin z dziećmi na tyle dużymi, by rozumieć zasady, oraz dla mieszkańców bloków gotowych popracować nad ograniczeniem szczekania. Dla kogo NIE: dla osób oczekujących cichego psa „od razu” bez pracy nad socjalizacją oraz dla tych, którzy nie zniosą sezonowego linienia gęstej sierści. Jeśli mimo konsekwentnej pracy pojawia się silny lęk przed obcymi, agresja czy uporczywe szczekanie — skonsultuj się z behawiorystą.

Historia szpica niemieckiego

Szpic niemiecki uchodzi za jedną z najstarszych ras psów w Europie Środkowej — jego przodków wiąże się z tzw. „psem torfowym” (Torfhund, łac. Canis familiaris palustris), znanym z wykopalisk sprzed tysięcy lat, a później z tzw. szpicami osad palowych z terenów dzisiejszych Niemiec i Holandii. Przez wieki był to przede wszystkim pies gospodarski i stróżujący — czujny, niewielki, ale głośny towarzysz wsi i miasteczek, ceniony za czujność, a nie za wygląd wystawowy.

Szczególną kartę w historii rasy zapisała odmiana wilcza, w Holandii znana jako Wolfsspitz lub Hollandse Spitz. Psy tego typu od pokoleń towarzyszyły flisakom na holenderskich barkach, pilnując ładunku — stąd angielska nazwa „Dutch Barge Dog”. Pod koniec XVIII wieku, w czasach sporu między orańczykami a tzw. Patriotami, pies przywódcy opozycji, Corneliusa (Keesa) de Gijselaara, stał się symbolem ruchu — stąd nazwa „keeshond”, dosłownie „pies Keesa”. Po powrocie orańczyków do władzy popularność rasy gwałtownie spadła; jej odbudowa nastąpiła dopiero w latach dwudziestych XX wieku.

Oficjalny wzorzec rasy dla szpica niemieckiego, obejmujący wszystkie pięć odmian wielkości — od wilczej po miniaturową — Federacja Cynologiczna FCI uznała 1 stycznia 1957 roku pod numerem 97. Dziś to pies typowo towarzyski i stróżujący — jego pierwotna, czujna natura przetrwała mimo wielu pokoleń hodowli kanapowej.

Ile żyje szpic niemiecki?

Szpic niemiecki żyje zwykle 12–15 lat — to rasa generalnie zdrowa i długowieczna, zwłaszcza że przez długi czas nie była poddawana bardzo intensywnej, selektywnej hodowli pod kątem przesadzonych cech wyglądu. W praktyce mniejsze odmiany (mały, średni) bywają nieco dłużej żyjące niż największy, wilczy szpic.

Na długość życia realnie wpływają: utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularny ruch, higiena jamy ustnej oraz systematyczne wizyty kontrolne u weterynarza, które pozwalają wcześnie wychwycić ewentualne predyspozycje rasowe opisane w dalszej części karty.

Wygląd i odmiany szpica niemieckiego

Wzorzec FCI nr 97 opisuje szpica niemieckiego jako psa o zwartej sylwetce, klinowatej czaszce, spiczastej kufie, małych, trójkątnych i sztywno stojących uszach oraz gęsto owłosionym, zawiniętym na grzbiet ogonie. Charakterystyczna jest też bogata grzywa i kryza sierści wokół szyi. Sierść jest podwójna — gęsty, miękki podszerstek plus prosty, odstający, szorstki w dotyku włos okrywowy — i to ona sprawia, że szpic wygląda na większego i bardziej „kudłatego”, niż jest w rzeczywistości pod spodem.

W ramach jednego wzorca rasy FCI wyróżnia aż pięć odmian wielkości — to unikatowe rozwiązanie, rzadko spotykane wśród ras psów. Poniższa tabela zestawia cztery większe odmiany, którymi zajmuje się ta karta:

Wzorzec rasy dla szpiców nie narzuca sztywnych norm wagowych — mówi jedynie, że waga powinna być proporcjonalna do wzrostu. Podane wyżej wartości to orientacyjne, najczęściej spotykane przedziały, a konkretny pies może się od nich nieznacznie różnić.

Największa różnica między odmianami dotyczy umaszczenia — i tu wzorzec FCI wcale nie jest jednolity dla wszystkich czterech odmian. Wilczy szpic (keeshond) ma jeden, ściśle określony kolor: wilczoszary z czarnymi końcówkami włosa i charakterystyczną, ciemniejszą „maską” wokół oczu. Duży szpic (Grossspitz) dopuszcza wyłącznie biel, czerń i brąz — u psów czarnych i brązowych wzorzec pozwala jeszcze na niewielkie białe znaczenia na klatce, łapach i końcu ogona, ale nic ponad to. Znacznie szerszą paletę barw FCI rezerwuje wyłącznie dla dwóch mniejszych odmian — średniej i małej: biel, czerń, brąz, pomarańcz, kremowy, wilczoszary cieniowany oraz umaszczenie łaciate (białe tło z łatami w jednym z dopuszczonych kolorów).

A gdzie piąta odmiana — szpic miniaturowy (pomeranian)?

Wzorzec FCI nr 97 wyróżnia w rzeczywistości pięć odmian szpica niemieckiego, nie cztery — a piąta, najmniejsza z nich, to szpic miniaturowy, na świecie znacznie lepiej znany pod angielską nazwą pomeranian. Waży zwykle 1,8–3,5 kg przy wzroście 18–24 cm i jest dziś zdecydowanie najpopularniejszą odmianą szpica w social mediach oraz na rynku szczeniąt.

Nie rozwijamy tu tematu pomeraniana szerzej — ta odmiana jest na tyle odrębna specyfiką (mniejszy rozmiar, inna skala problemów zdrowotnych, popytu i cen), że doczekała się własnej, osobnej karty w naszej encyklopedii ras. Ten artykuł koncentruje się na czterech większych odmianach — wilczej, dużej, średniej i małej — które łączy zbliżona wielkość, potrzeby pielęgnacyjne i rola w domu, inna niż rola miniaturowego, kieszonkowego towarzysza.

Pielęgnacja szpica niemieckiego

Gęsta, obfita sierść to wizytówka szpica niemieckiego, ale też jego najważniejsze wymaganie pielęgnacyjne — niezależnie od tego, którą z czterech odmian rozmiaru wybierzesz. Sierść jest podwójna: gęsty, miękki podszerstek chroni psa przed zimnem i przed upałem, a prosty, szorstki w dotyku włos okrywowy odprowadza wodę i brud. Dzięki temu szpic ma w pewnym stopniu właściwości samoczyszczące — kąpiel potrzebna jest rzadko, orientacyjnie raz na kilka miesięcy, chyba że pies wyjątkowo się pobrudzi.

W codziennej pielęgnacji najważniejsze jest regularne czesanie zgrzebłem do podszerstka — 1–2 razy w tygodniu, a codziennie w okresie linienia (wiosna i jesień), gdy szpic gubi duże ilości martwego podszerstka. Czesanie prowadź od skóry, warstwami, żeby nie zostawić pod wierzchem niewyczesanych kołtunów. Do pazurów, które trzeba regularnie skracać, dobrze sprawdza się elektryczny pilnik.

🛒 Pielęgnacja sierści i pazurów szpica niemieckiego

Rękawica do codziennego czesania oraz elektryczny pilnik do pazurów marki RAGI:

Więcej opcji do systematycznego wyczesywania podszerstka znajdziesz w kategorii szczotki i zgrzebła do sierści, a przegląd narzędzi do pazurów w kategorii pielęgnacja łap i pazurów psa.

Szczotki i zgrzebła do sierści

Rękawica do czesania psa

9.90 zł

Dodaj do koszyka

Sama okrywa szpica nie wymaga strzyżenia ani trymowania — nożyczki czy maszynka przydają się co najwyżej do drobnych, higienicznych korekt: wyrównania włosa między opuszkami łap czy krótkiego przycięcia okolic pod ogonem. Do takich zabiegów można wykorzystać uniwersalny zestaw pielęgnacyjny RAGI z kompletem nasadek — nigdy jednak do golenia grzbietu, boków czy kryzy. Kąpiel warto zamknąć dokładnym suszeniem do skóry — wilgotny podszerstek długo zostaje mokry i sprzyja podrażnieniom. Więcej przeczytasz w poradnikach jak często kąpać psa oraz szczotka dla psa.

Żywienie szpica niemieckiego

Ponieważ cztery większe odmiany różnią się wagą nawet kilkukrotnie, karmę warto dobrać przede wszystkim do wielkości i aktywności psa. Mniejsze odmiany (mały, średni) korzystają zwykle z karm dla ras małych i średnich, a duży i wilczy szpic — z karm dla ras średnich lub dużych.

Wspólny mianownik dla całej rasy to dobra jakość białka wspierająca kondycję gęstej, podwójnej sierści — uboga dieta szybko odbija się na jej wyglądzie i skłonności do nadmiernego linienia. Konkretną dawkę najlepiej dobrać według wagi, wieku i aktywności psa, korzystając z tabeli żywieniowej na opakowaniu karmy.

Aktywność i zabawa ze szpicem niemieckim

Szpic niemiecki to pies o średnim, momentami dość wysokim poziomie energii — nie jest to rasa stworzona do maratonów czy aportowania piłki bez końca, ale zdecydowanie potrzebuje codziennego ruchu i zajęcia dla bystrej głowy. Inteligencja i chęć współpracy sprawiają, że szpice — zwłaszcza mniejsze odmiany — świetnie radzą sobie w posłuszeństwie, sztuczkach, a nawet w amatorskim agility.

Ponieważ z natury jest czujnym obserwatorem otoczenia, zabawy angażujące węch i wzrok sprawdzają się przy tej rasie wyjątkowo dobrze — mata węchowa czy szukanie schowanych smakołyków to świetny sposób na zmęczenie psa „od środka”, bez dodatkowych kilometrów spaceru. Trening najlepiej prowadzić na drobnych, naturalnych smaczkach, które łatwo dawkować w trakcie ćwiczeń.

🛒 Zabawy węchowe i trening szpica niemieckiego

Mata węchowa oraz naturalne przysmaki treningowe:

Zobacz też zabawki edukacyjne i węchowe oraz przysmaki treningowe dla psa.

Zabawki edukacyjne i węchowe

Mata węchowa dla psa edukacyjna duża 70×50 cm

89.99 zł

Dodaj do koszyka

Transport i podróże ze szpicem niemieckim

Ponieważ odmiany szpica niemieckiego różnią się rozmiarem, akcesoria podróżne warto dopasować do wielkości psa. Mniejsze odmiany dobrze czują się w transporterku czy foteliku na siedzeniu, a duży i wilczy szpic potrzebują raczej miejsca na tylnej kanapie lub w bagażniku, zabezpieczonego pasem lub szelkami. Niezależnie od wielkości, w trakcie jazdy pies powinien być zapięty — czy to pasem z amortyzatorem, czy barierką w bagażniku. Gęsta, podwójna sierść szpica linieje sezonowo dość intensywnie, dlatego dobra mata ochronna w bagażniku czy na kanapie zdecydowanie ułatwia sprzątanie po każdej podróży.

🛒 Bezpieczna podróż ze szpicem niemieckim

Pas bezpieczeństwa z amortyzatorem oraz mata do bagażnika marki RAGI:

Więcej w kategoriach pasy bezpieczeństwa i szelki do auta oraz maty do bagażnika dla psa.

Pasy bezpieczeństwa i szelki do auta

Pas bezpieczeństwa dla psa do samochodu z amortyzerem

16.90 zł

Dodaj do koszyka

Dom: legowisko, miski i akcesoria dla szpica niemieckiego

Przy wyborze legowiska warto kierować się odmianą — mały i średni szpic odnajdą się w mniejszym posłaniu, a duży i wilczy potrzebują solidnego, przestronnego materaca. Legowisko warto ustawić z dala od kaloryferów — latem szpic sam wybierze sobie chłodniejszy kąt na podłodze. Miska powinna być stabilna i dopasowana rozmiarem do odmiany; solidna ceramika sprawdza się lepiej niż lekki plastik, który łatwo się przesuwa.

🛒 Wyposażenie domu dla szpica niemieckiego

Wygodne legowisko oraz stabilna miska ceramiczna:

Zobacz też legowiska i posłania dla psa oraz miski dla psa.

Legowiska i posłania dla psa

Legowisko dla Psa 100×75 cm Materac Poduszka Posłanie Łóżko Miękkie Duże

129.00 zł

Dodaj do koszyka

Zdrowie szpica niemieckiego — predyspozycje i badania

Predyspozycje rasowe

Szpic niemiecki uchodzi za rasę ogólnie zdrową i długowieczną — zwłaszcza w porównaniu z rasami hodowanymi pod kątem skrajnych cech wyglądu. Nie oznacza to jednak braku predyspozycji — jak każda rasa, szpic ma swoje słabe punkty. Poniższa lista to mapa obszarów do rozmowy z hodowcą i weterynarzem, a nie diagnoza — większość szpiców nigdy nie zachoruje na żadną z nich.

Choroby opisywane u rasy

Poniższe schorzenia pojawiają się w materiałach klubów rasy, publikacjach weterynaryjnych oraz bazach informacji o zdrowiu psów rasowych poświęconych szpicowi niemieckiemu i jego odmianom (w tym odmianie wilczej / keeshond). Nie jest to lista chorób Twojego psa — traktuj ją jako punkt wyjścia do rozmowy z hodowcą i weterynarzem:

• luksacja (zwichnięcie) rzepki — przemieszczanie się rzepki poza naturalne położenie w stawie, objawiające się okresowym „podskakiwaniem” na trzech łapach lub przejściową kulawizną; częsta predyspozycja ortopedyczna, zwłaszcza u mniejszych odmian;
• postępujący zanik siatkówki (PRA) — dziedziczna, stopniowa degeneracja siatkówki prowadząca do pogarszania się widzenia, zwykle najpierw o zmierzchu, z czasem do ślepoty; powiązana z konkretną mutacją genetyczną, dla której dostępne są testy DNA;
• dysplazja stawu biodrowego (HD) — nieprawidłowy rozwój stawu biodrowego prowadzący z czasem do zmian zwyrodnieniowych i bólu; zwłaszcza u większych odmian warto badać stawy rodziców miotu;
• niedoczynność tarczycy — obniżona produkcja hormonów tarczycy skutkująca m.in. przyrostem masy ciała, apatią i pogorszeniem kondycji sierści; opisywana jako występująca nieco częściej niż w populacji ogólnej psów;
• łysienie X (alopecia X) — niezapalne, postępujące wypadanie sierści o niejasno wyjaśnionej przyczynie, wiązane m.in. z zaburzeniami hormonalnymi; opisywane w literaturze jako szczególnie charakterystyczne dla szpica niemieckiego jako rasy modelowej w badaniach nad tym schorzeniem;
• padaczka idiopatyczna — napady drgawkowe bez uchwytnej przyczyny strukturalnej, rozpoznawane przez wykluczenie innych schorzeń; opisywana jako występująca nieznacznie częściej niż w populacji ogólnej;
• pierwotna nadczynność przytarczyc (PHPT) — nowotwory (najczęściej łagodne) przytarczyc powodujące nadmierną produkcję wapnia we krwi, co nieleczone może uszkodzić nerki; opisywana zwłaszcza u odmiany wilczej (keeshond), gdzie kluby rasy prowadzą programy testów DNA;
• wady serca — wrodzone lub nabyte anomalie sercowo-naczyniowe, wymieniane przy odmianie wilczej jako obszar badań kontrolnych dorosłych psów;
• nowotwory skóry, w tym rak kolczystokomórkowy — powód do regularnej kontroli skóry, zwłaszcza u starszych psów;
• cukrzyca — zaburzenie gospodarki cukrowej wymieniane przy odmianie wilczej, warte obserwacji wraz z wiekiem psa, obok masy ciała i apetytu.

Predyspozycja to nie wyrok, tylko wskazówka, co obserwować. Kupując szczenię z hodowli traktującej badania poważnie, znacząco zmniejszasz ryzyko. O zdrowiu konkretnego psa decyduje lekarz weterynarii.

Badania: hodowlane i profilaktyczne

Co badają odpowiedzialne hodowle. Panel badań rodziców miotu obejmuje zwykle: badanie okulistyczne pod kątem PRA, ocenę stawów kolanowych pod kątem luksacji rzepki, a u większych odmian — ocenę rentgenowską bioder. U odmiany wilczej (keeshond) coraz częściej dochodzi test DNA w kierunku PHPT oraz badania kontrolne serca.

O co pytać hodowcę. Poproś o wgląd w wyniki badań obojga rodziców — konkretne dokumenty, nie samo zapewnienie, że „wszystko jest zdrowe”. Zapytaj też, czy w linii zdarzały się problemy skórne typu alopecia X lub epizody drgawkowe.

Profilaktyka u dorosłego psa. Kalendarz szczepień i odrobaczeń ustala lekarz prowadzący. Podstawą jest coroczna wizyta kontrolna, prawidłowa masa ciała oraz obserwacja kondycji sierści i skóry — u tej rasy to jeden z pierwszych sygnałów zaburzeń hormonalnych.

Cena i skąd wziąć psa rasy szpic niemiecki

Szpic niemiecki w swoich czterech większych odmianach należy w Polsce do ras rzadkich — hodowla jest nieliczna, najczęściej trafić można na pojedyncze hodowle szpiców średnich, białych i kolorowych; odmiana duża i wilcza są jeszcze trudniej dostępne. Trzeba się liczyć z dłuższym oczekiwaniem na miot i podróżą do odległej hodowli.

Cena szczeniaka z rodowodem ZKwP/FCI zależy przede wszystkim od odmiany, umaszczenia i renomy hodowcy, a także od badań zdrowotnych rodziców i regionu. Rzetelna hodowla pokaże Ci rodziców miotu i badania zdrowotne. Poza kosztem zakupu warto uwzględnić koszty utrzymania — karmę, pielęgnację sierści i wizyty kontrolne u weterynarza.

Adopcja dorosłego szpica niemieckiego zdarza się rzadko ze względu na niewielką liczebność rasy — warto jednak obserwować ogłoszenia fundacji przekazujących psy rasowe do nowych domów.

Wady i zalety rasy

Ciekawostki o rasie

• Jeden z najstarszych typów psów w Europie. Szpica niemieckiego wiąże się z tzw. psem torfowym (Torfhund) sprzed tysięcy lat oraz szpicami osad palowych z terenów dzisiejszych Niemiec i Holandii.
• Pies rewolucji, który omal nie zniknął. W XVIII-wiecznej Holandii wilczy szpic stał się symbolem stronnictwa Patriotów za sprawą psa Corneliusa (Keesa) de Gijselaara — stąd nazwa „keeshond”. Gdy stronnictwo przegrało, rasa niemal zniknęła i odbudowano ją dopiero w latach dwudziestych XX wieku.
• Zawodowy stróż na wodzie. Odmiana wilcza przez pokolenia pływała na holenderskich barkach, pilnując ładunku — stąd jej angielska nazwa „Dutch Barge Dog”.
• Jeden wzorzec, pięć rozmiarów. FCI uznała szpica niemieckiego 1 stycznia 1957 roku pod numerem 97 — to jeden z niewielu wzorców obejmujących od razu pięć odmian wielkości.
• Rasa modelowa w badaniach nad łysieniem X. Niewyjaśnione do końca schorzenie skórne alopecia X jest w literaturze weterynaryjnej opisywane szczególnie często u szpica niemieckiego, który stał się punktem odniesienia w badaniach nad tym zaburzeniem.

Treści w tej karcie rasy mają charakter informacyjny i edukacyjny oraz nie zastępują konsultacji weterynaryjnej ani kynologicznej. Opisane skłonności zdrowotne to predyspozycje rasowe, a nie diagnozy. W kwestiach zdrowia, diety i zakupu szczeniaka skonsultuj się z lekarzem weterynarii oraz sprawdzonym, odpowiedzialnym hodowcą. Podane ceny szczeniąt oraz wartości wagi są orientacyjne i mogą się różnić w zależności od hodowli, linii i regionu.